yupp.. sekarang saya akan mem-posting tentang Cerpen Bahasa Bali , kemungkinan dari kalian-kalian memiliki tugas untuk mencari tugas tersebut,,, Jadiii...
"SEMOGA BERMANFAAT"
Kangen (I Putu Agus Sutrarama)
Cahyan Purnama Kadasa ngalangin akasaning segara ring peteng� punika. Jeg�g ayu sakadi paras Betari Ratih n� turun ka mercapada makta bintang macanda ring gumuruh ombak pasisi Meulaboh, Da�rah Istim�wa Ac�h.
Sandia punika, suaran kidung Bramara Ngisep Sari ngumbara saking pangeras suaran� ring pura. Miik dupa lan sekar ngulikubin buana, kija ja paliat� wantah anak� makamben maudeng n� kacingak, makta canang, banten, maciri sampun rahinan ring gumi pad�saan.
Ged� Landi tuun uli mobiln�, laut geg�son men�k undagan umahn�.
�Pak D�, ajak onyang mulih?�
�Y�h, Ged�. Aa, Pak D� malunan i tuni ngajak M� Ad�n�, to adi-adin� durian, mara ja neked. Ged� uli hot�l n� busan?�
�Aa n� Pak D�, aget masi maan permisi busan uli atasan�.�
�D�, mara teka? Antianga to ajak Ayu di mrajan.�
K�nten baos M� Ad�n�, ngranayang ipun geg�son ka mrajan. Raris medal saking jeroan, anak istri maparas ayu makenyem manis ring raganipun.
�Ayu�.�
�Sayang, si kecil nak�nin Bapak n� uli tunian.�
Raos alus tis san� metu saking bibih tipis, makamiwah panyingakan san� ngucapang tresna satia tan pawates punika ngawinang Ged� Landi kangen manahn� laut ngusap, ngecup sirah kurenanipun� punika. Naler i pianak san� kantun w�nten ring belingan n� sampun matuuh kutus bulan.
�Bapak driki sayang�.�
Ring beten galang sundar Purnama Kedasa peteng nika, Ged� Landi lan kulawarga ngaturang sembah bakti.
Ujan kr�b�k ring tengah lemeng� punika sakadi nyiriang ibuk ati, sami pada tegang nyantosang pesunn� Bapak Dokter saking ruang operasi bersalin.
�Pak, sapunapi somah miwah pianak tiang, Pak?� Geg�son Ged� Landi nyagjagin laut matakon indik kondisi kurenan miwah pianakn� ring dokter san� wau san medal saking ruangan operasi.
�Anak Bapak istri, lahir slamet, nanging nunas ampura, niki wantah perjuangan berat. Tim dokter sampun ngutsaha maksimal, k�maon titiang nunas pangampura riantukan ibunn� i anak n�nten sida kaslametang.�
�Ayu�.�
�D�! Landi�!�
��h, Wayan�. Ah ada apa Yan�?� Suara punika ngentenang Ged� Landi saking lamunann�.
�Y�h, raga n� benehn� matakon, ada apa n� jeg dini kadidian, paling takonanga ngajak j�ndral manajer� busan. Kenapa Yan?�
�Icang inget ngajak Ayu.�
�D�, icang ngerti cai sayang ajak Ayu, tapi Ayu pasti menyayangkan y�n kanti nepuk kondisi cai cara jani kak�n�! D�, inget perjuangan i raga kanti maan posisi melah buka jani kak�n�. Inget n� jani cai n� wantah calon pengganti manajer� dini, uli mani kanti buin aminggu dadi masa ujian cain�, kaserahin tanggung jawab total ngoperasiang hot�l� en�! Ditu lakar ngenah apak� cai mula pantes lakar kaanggon manajer utama! Eda kanti perjuangan n� uli beten-beten sesajan ento dadi percuma.�
Ged� Landi wau ja neked di kos-kosann� san� tuah mapaekan sajan ngajak hot�l tongosn� ngrereh pangupa jiwa duang tiban niki. Inget ipun dinan� benjang wantah dina otonann� G�k Ayu, pianak tunggalipun n� kakalahin merantau ka Meulaboh saking duang tiban n� pidan.
Kenyel, sepi lan rindu maadukan ring tangkahn�, Ged� Landi nyad�d�h di kursin�.
�Sayang, niki minum dumun toyan�, wus nika wau masiram, laut sembahyang, hem�.�
�Ayu�.� Tan sida antuk nyambatang kangen, bagia pisan manahne nyingak paras nika, Ayu kurenanipun, san� jeg�g, manis makenyem ring sampingn� maktaang ipun agelas toya putih.
Seger lega karasa toya punika, nanging sag�tan kurenanipun sampun n�nten w�nten ring sampingn�, Ged� Landi pesu uli kamarn�, paling ngelunin, nanging tan ja w�nten anak nyautin. Suaran ombak gumuruh ring pantai selatan, Landi malaib mrika. I rika ipun nyingak, n�nten ja Ayu kurenanipun, k�maon anak alit, moglong pisan, parasn� pateh pisan sakadi muann� Ayu kurenann�. Landi tangkejut.
�G�k� Ayu�?�
�Papah� pah�.�
Ged� Landi enten uli ipiann�, kari peteng, galah� ngenjek jam solas waktu Indon�sia bagian barat. Ipun uning galah jam roras w�nten penerbangan terakhir ka D�npasar san� transit dumun ring Jakarta. Nanging neked ring bandara kabaosang tiket sami sampun telas maadol. Inget ipun rahina mangkin tuah rahina Natal turin liburan akhir pekan, minab samian pada liburan ka luar provinsi. Y�ning enyak ngantosang, benjang ngedas lemahn� w�nten penerbangan ka D�npasar. Ipun mutusang nginep ring air port.
Penerbanganipun mamarga becik, san� kapertama saking duang tiban ipun malih ngenjek natah Bali, ngirup hawa Bali. Galah nika jam dasa semeng ring Bali, wantah kirang langkung jam solas ipun pacang neked ring Tabanan.
Ring margin� ipun nyingak ak�h anak-anak� magrudugan, sakadi gresiuh turin samian w�nten ring ajeng t�levisin�, sakadi w�nten kajadian penting, nanging ngekoh atin� nakonin sopir taksin� san� siep cara bedogol uli tuni, buka liu an� kenehanga.
Neked I Ged� Landi di umah palekadann�, n�nten ja bas liu mel�nan ngajak duang tiban i pidan, sajabaning entik-entikan� n� ngancan ngabetang, turin nguda ja suung mangmung, dija pada n� l�nan? Dingeh ipun ram� di mrajan, sakadi w�nten anak ngamedalang upakara.
�Napi sampun kaotonin nika G�k Ayu�,� pinehn�.
�Om Swastyastu�!� Ged� Landi macelep ka tengahing mrajan san� sampun kosek olih kulawarga lan para nyama. N� mangkin sami bengong, sami siep nyingak Ged� Landi.
�Bli Gd�! M� Pa� Bli Gd� enu idup�!�
Cingakipun adinn� I Ratih, laut I M�m� n� nyagjagin, malekuk tur ngeling sigsigan. Sami nyaman� maekin Ged� Landi.
Semeng nika wangsa Indon�sia berduka, sawetara jam kutus liwat limolas menit pasisi kelod Ac�h sami rata ngajak tanah�, grubug agung n� kabaos Tsunami nika ngawinang ak�h jatman� padem, w�nten satak tali liunn� sawan� kaanyudang olih toya ageng segaran� maadukan sareng benyah-benyahan wangunan�. Hot�l genahn� Ged� Landi maga� tuah nyisaang tiang-tiangn� k�manten, napi malih kos-kosann� tuah telah tan masisa. Timpaln� Landi, I Wayan Putra slamet, diastun sami artann� ical, nanging samian para tamiu hot�ln� lan timpal-timpal kerjan� padem maurug i rika.
�D�! Bapa, M�m�, Pak D� ajak makejang dini engsek mara ningeh beritan� ento.�
�Pak D�, tiang ongkona mulih ngajak Ayu lan G�k.�
N� mangkin pianakn� sampun sirep di sangkolann�.
�G�k, Bapak kangen ngajak G�k!�
Tan pasangkan pianakn� punika makenyem.
Bajang Bunga (Mas Ruscitad�wi)
Sabilang matemu, ia setata makenyir, sak�wala tan ja seken kenyir� katuju kapining tiang. Kenyir anak luh banjang ento kaliwat dangsah, ten nyidayang tiang m�daang. Di k�nk�n� ia makenyir tek�n cicing-cicing� an� marurian di rurung�, di k�nk�n� ia makenyir tek�n entik-entikan�, di k�nk�n� ia ngejirin sabilang anak an� liwat di pempatan�.
Tan ja kenyir� ento an� ngranayang tiang setata nletekin ia. Tan masih ulian kajeg�gann�. Y�n alihin di goba ia tan ja bas jel�k, sak�wala n�nten masih nyidayang orahang jeg�g. Muan� biasa-basa dog�n, tingkahn� an� tan biasa. Abesik cirin anak luh bajang ento an� setata ingetang titiang, ia setata ngaba lan nganggo bunga. Bokn� kasumpangin bunga-bunga yadin ja ia tusing ka pura tur tusing ngigel, baongn� masih kakalungin bunga. Ento ngawinang tiang nyambat ia Bajang Bunga. L�nan k�n ento, Bajang Bunga totonan jemet gati mabersih-bersih. Dija ja tepukina ada leluu, jag duduka, jag jemaka tur kaentungang ka tongosn�. Tingkah ento setata ngulgul ati, an� seken-seken mangunin patakon di atin tiang�, ny�n sujatin� ia?
Dibi sanja, Bajang Bunga ngliwat di aepan umah tiang�. Cara biasan� ia majalan sambil makenyir, bokn� bek misi bunga. Tiang maan nolih akejep turin makenyir, satond�n macelep ka umah, nimpalin timpal tiang� an� tumb�n malali. Buin kesepn�, timpal tiang� an� negak di l�neng umah tiang� mageluran, ngaukin timpal l�nan an� sedeng ada di met�n.
�H��h, Raka, Kaler, mai� ada nak buduh teka,� k�to timpal tiang� I Lanying makaukan. Magrudugan timpal-timpal tiang� pesu ka l�neng�.
Tiang sing bas pedas ny�n an� tepukina baan I Lanying. Dingeh tiang timpal-timpal tiang� suryak-suryak. Di k�nk�n� cara nyuryakin anak main sepak bola, di k�nk�n� cara nak ngandupin lan nagelin cicing, ram� sajan dingeh tiang.
Jeg sajan tiang sing madaya, an� suryakina lan andupina baan I Lanying, I Raka, lan I Kal�r tuah anak luh bajang an� setata mabunga ento, an� adanin tiang Bajang Bunga.
Engsek asan� keneh tiangg�.
�Wih, da nak� k�toanga, ia nak sing buduh,� tambakin tiang lan kedeng tiang katelu timpal tiang� ento. I Kal�r, I Raka sada tengejut, I Lanying cara nak nglawan. Ia ngaba bata, liman� kaenjuhin cara anak lakar matimpugan. Malaib tiang ka tongos Bajang Bungan� ento, gelut tiang ia pang sing kanti kena bata. Ada telung lungan bata an� ngen�n tiang. Tepuk tiang I Raka lan I Kal�r ngisiang limann� I Laying an� matimpugan cara nak karauhan. Di suban� I Lanying nengil mara l�bang tiang gelutan liman tiang� ka Bajang Bunga ento.
Sing ada raos an� pesu uli bibih Bajang Bunga ento. Tiang masih sing pedas nepukin kenyirann�. Depang tiang ia magedi. Di suban� liwat di pempatan� mara galang asan� keneh tiang�.
Ad�ng-ad�ng balin tiang gidat tiang�, ada getih ngecir ditu. Becat tiang malaib ngumbahin getih ento, tur ngubadin.
I Kal�r, I Raka, lan I Lanying milu nututin tiang ka umah bet�n. Muan I Lanying� kembang lepis. K�to masi I Kal�r lan I Raka, katelun� mirib marasa pelih suba ngranayang tiang matatu.
�D�,� alon I Raka nyumunin mamunyi.
�Sing k�nk�n, sing k�nk�n, engsapang suba, tuah matatu bedik, sing k�nk�n�.,� maluin tiang ngraos sambil ked�k. Tiang sing nyak timpal-timpal SMA tiang� ento sanget nyesel raga. Tiang sing nyak mayegan ajak timpal-timpal tiang� an� mara matemu di suban� dasa tiban mapalasan.
�Y�h n� minum t�h� malu, b�h kanti suba �mbon,� gratah tiang ngorahin.
Jag cara robot katelu timpal tiang� totonan nginum t�h an� uli tuni sediang tiang. Amenit, duang menit kanti limang menit sing ada an� ngraos, sing ada an� makrisikan. Tiang masih marasa sing bisa nyumunin ngraos.
�D�, caran tiang� anak luh totonan anak buduh,� k�to I Kaler nyumunin mamunyi.
Tiang nengil, milu ngimun t�h.
�Caran tiang� ia mula buduh, man sing buduh dadi juari mapanganggo k�to, nganggo bunga bek tur makalung bunga,� jani I Raka an� mamunyi.
�Ampura D�, sing ada keneh tiang� nyengkal�n d�w�k Mad�n�, berek bani kiting, bani gondong, tiang nak nimpug nak buduh totonan, tiang sing nepukin Mad� ada ditu,� alon lan seken I Lanying ngraos.
Tiang manggutan.
�Da to ingetanga, mai ensapang, kad�n raga mabuaka uli pidan kal matemu,� k�to abet tiang� sambil makenyir.
I Raka manggutan. I Kaler lan I Lanying nengil.
�K�wala D�, Mad� harus percaya jak tiang, jlema totonan nak mula nak buduh,� I Kal�r nyekenang.
� Aa D�, Mad� harus pastika, man sing k�to nguda tiang nimpug timpal, nguda tiang nimpug nak seger. To mula nak buduh D�, buduh sajan D�,� sayan ngerasan munyin� I Lanying.
�Saja D�, to nak mula nak buduh, pang sing ulian nak buduh totonan ngranang pasuwitran ragan� an� suba makelo pegat,� jani I Raka an� mamunyi sambilanga bangun uli kursin�.
Bayun tiangg� an� uli tuni prasida tegtegan tiang, saget nagih makeplug nigehang raos-raos timpal-timpal tiang�.
�Raka, Kal�r, lan Lanying, k�n� nah. Tiang sing ja pastika nawang, apa anak luh totonan saja buduh apa tusing. Sak�wala an� tawang tiang, anak luh totonan sing ada ngulgul d�w�k ragan�, an� seken tawang tiang tuah Raka, Kal�r, lan Lanying ane ngulgul ia. Man jani tiang nakonang, man k�to unduk�, ny�n an� sujatine buduh?� keras tiang mamunyi. Rasayang tiang matan tiang� panes, ulun atin tiang� kebus, ubun-ubun tiang� maluab. Rasan� sing nyidaang tiang ngampet pedih tiang� buin.
Raka, Kal�r, lan Lanying maancitan. Tusing ngorang apa-apa, katelu timpal tiang� magedi. Munyin mobiln� maguer, nyihnayang gedeg basang anak an� negakin. Nengneng tiang kanti mobil m�wah� ento ilang di p�ngkolan pempatann�.
Di matan tiang� marawat semun� I Kal�r an� sol�h nganengneng ragan tiang�, sambilanga ngrimik.
�Ulian nak buduh totonan, cai megatang timpal,� k�to abetn�.
Tiang nengil, seken-seken ngresepang munyin I Kal�r ento. Di suban� macelep ka umahn�, buin tiang negak negtegang bayu. Ngiget-ngigetang awak, apa an� sujatin� suba orang tiang, an� ngranang timpal-timpal tiang� magedi pedih.
�Apak� saja ulian Bajang Bunga totonan tiang las pegat matimpal?� patakon-patakon ento setata ngebekin tangkah tiang�, tur nganter ka ipian.
Ngadas lemah tiang bangun. Gelas-gelas lad t�h an� nyiriang ta�n ada tamiu enu makacakan di duur m�jan�. Tumb�n sajan tiang bangun das lemah ged�. Iseng tiang pesu, dingehang tiang ada munyi ker�k-ker�k anak nyampat di jalan�. Pedasin tiang, tepukin tiang anak bajang an� setata mabunga ento nyampat salantang jalan sambilanga magending. Edot sajan tiang ked�k nyambat sara ia, sak�wala ia ngancan ngejohan.
Buin kenjepn�, tepukin tiang anak muani mapanggo u�k malihin tong sampah, ngor�k-ngor�k ngalih dedaaran. Bakatanga sisan roti, ajenga, nyantep sajan cingak tiang anak� ento ngajeng. Di suban� suud ngajeng majalan ia, maekin tongos tiang�. Negak ia di leneng sisi besikan, bekeln� an� abana kagagah, buin ia madaar. Japi ja tiang tepukina di leneng buin besikan, ia sing ja ngudiang, ia ked�k akejep suud k�to magedi.
Sanjan� sanget ada tepukin tiang anak muani l�nan an� cara anak buduh di bal� banjar di aep umah tiang�, ia ngidupang tipi. Dingehang tiang ia ngalih siaran berita. Buin kenjepn�, tepukin tiang truna-truna banjar� teka pada ngaba arak. Sambilang nginem arak, sakabesik trunan� ento nganti-nganti kanal tipin�. Munyin tipin� sayan nged�nan. Munyin truna-trunan� an� magarang tipi masih sayan ngerasan. Dingehang tiang bed�g lan sakancan pakakas an� ada di bajar katepak. Ngancan peteng ngancan ram�. Inguh masih tiang ningehang. Milu tiang nyet�l tipi. Di tipin�, kasiarang berita unduk kantor-kantor an� katunjel sangkaning kalah Pilkada. Bengong tiang ngatonang. Inget tiang tek�n I Kal�r, I Raka, I Lanying, Bajang Bunga, lan anak� an� kocap buduh totonan.
�Anak buduh tuah anak nyengkal�n nak l�n, an� ngadug-adug, lan ngusak-usik. Rasan� jani liunan anak an� buka k�to, man liunan anak buduh, sinah an� sing buduh an� kaucap buduh.�
Nyingakin truna-trunan� di banjar, nyingakin anak buduh an� iteh padidi, mara kresep baan tiang. Jani mara pedas baan tiang dija tongos tiang�, dija tongos timpal-timpal tiang�, lan dija tongos Bajang Bunga totonan.
Sabilang matemu, ia setata makenyir, sak�wala tan ja seken kenyir� katuju kapining tiang. Kenyir anak luh banjang ento kaliwat dangsah, ten nyidayang tiang m�daang. Di k�nk�n� ia makenyir tek�n cicing-cicing� an� marurian di rurung�, di k�nk�n� ia makenyir tek�n entik-entikan�, di k�nk�n� ia ngejirin sabilang anak an� liwat di pempatan�.
Tan ja kenyir� ento an� ngranayang tiang setata nletekin ia. Tan masih ulian kajeg�gann�. Y�n alihin di goba ia tan ja bas jel�k, sak�wala n�nten masih nyidayang orahang jeg�g. Muan� biasa-basa dog�n, tingkahn� an� tan biasa. Abesik cirin anak luh bajang ento an� setata ingetang titiang, ia setata ngaba lan nganggo bunga. Bokn� kasumpangin bunga-bunga yadin ja ia tusing ka pura tur tusing ngigel, baongn� masih kakalungin bunga. Ento ngawinang tiang nyambat ia Bajang Bunga. L�nan k�n ento, Bajang Bunga totonan jemet gati mabersih-bersih. Dija ja tepukina ada leluu, jag duduka, jag jemaka tur kaentungang ka tongosn�. Tingkah ento setata ngulgul ati, an� seken-seken mangunin patakon di atin tiang�, ny�n sujatin� ia?
Dibi sanja, Bajang Bunga ngliwat di aepan umah tiang�. Cara biasan� ia majalan sambil makenyir, bokn� bek misi bunga. Tiang maan nolih akejep turin makenyir, satond�n macelep ka umah, nimpalin timpal tiang� an� tumb�n malali. Buin kesepn�, timpal tiang� an� negak di l�neng umah tiang� mageluran, ngaukin timpal l�nan an� sedeng ada di met�n.
�H��h, Raka, Kaler, mai� ada nak buduh teka,� k�to timpal tiang� I Lanying makaukan. Magrudugan timpal-timpal tiang� pesu ka l�neng�.
Tiang sing bas pedas ny�n an� tepukina baan I Lanying. Dingeh tiang timpal-timpal tiang� suryak-suryak. Di k�nk�n� cara nyuryakin anak main sepak bola, di k�nk�n� cara nak ngandupin lan nagelin cicing, ram� sajan dingeh tiang.
Jeg sajan tiang sing madaya, an� suryakina lan andupina baan I Lanying, I Raka, lan I Kal�r tuah anak luh bajang an� setata mabunga ento, an� adanin tiang Bajang Bunga.
Engsek asan� keneh tiangg�.
�Wih, da nak� k�toanga, ia nak sing buduh,� tambakin tiang lan kedeng tiang katelu timpal tiang� ento. I Kal�r, I Raka sada tengejut, I Lanying cara nak nglawan. Ia ngaba bata, liman� kaenjuhin cara anak lakar matimpugan. Malaib tiang ka tongos Bajang Bungan� ento, gelut tiang ia pang sing kanti kena bata. Ada telung lungan bata an� ngen�n tiang. Tepuk tiang I Raka lan I Kal�r ngisiang limann� I Laying an� matimpugan cara nak karauhan. Di suban� I Lanying nengil mara l�bang tiang gelutan liman tiang� ka Bajang Bunga ento.
Sing ada raos an� pesu uli bibih Bajang Bunga ento. Tiang masih sing pedas nepukin kenyirann�. Depang tiang ia magedi. Di suban� liwat di pempatan� mara galang asan� keneh tiang�.
Ad�ng-ad�ng balin tiang gidat tiang�, ada getih ngecir ditu. Becat tiang malaib ngumbahin getih ento, tur ngubadin.
I Kal�r, I Raka, lan I Lanying milu nututin tiang ka umah bet�n. Muan I Lanying� kembang lepis. K�to masi I Kal�r lan I Raka, katelun� mirib marasa pelih suba ngranayang tiang matatu.
�D�,� alon I Raka nyumunin mamunyi.
�Sing k�nk�n, sing k�nk�n, engsapang suba, tuah matatu bedik, sing k�nk�n�.,� maluin tiang ngraos sambil ked�k. Tiang sing nyak timpal-timpal SMA tiang� ento sanget nyesel raga. Tiang sing nyak mayegan ajak timpal-timpal tiang� an� mara matemu di suban� dasa tiban mapalasan.
�Y�h n� minum t�h� malu, b�h kanti suba �mbon,� gratah tiang ngorahin.
Jag cara robot katelu timpal tiang� totonan nginum t�h an� uli tuni sediang tiang. Amenit, duang menit kanti limang menit sing ada an� ngraos, sing ada an� makrisikan. Tiang masih marasa sing bisa nyumunin ngraos.
�D�, caran tiang� anak luh totonan anak buduh,� k�to I Kaler nyumunin mamunyi.
Tiang nengil, milu ngimun t�h.
�Caran tiang� ia mula buduh, man sing buduh dadi juari mapanganggo k�to, nganggo bunga bek tur makalung bunga,� jani I Raka an� mamunyi.
�Ampura D�, sing ada keneh tiang� nyengkal�n d�w�k Mad�n�, berek bani kiting, bani gondong, tiang nak nimpug nak buduh totonan, tiang sing nepukin Mad� ada ditu,� alon lan seken I Lanying ngraos.
Tiang manggutan.Cawet (Buda Rebo)
Telung tiban suba I Ged� Darmika matunangan ngajak Ni Luh Swand�wi. M�m� bapann� ngrencanaang lakar nyangkepang pianakn� �nggal. Apang sing �nggalan ada gegodan bin mani puan sawir�h ajak dadua suba pada suud kuliah, suba pada bisnis masih. Buina ny�n sing nawang I Ged�, anak bagus, jemet, tur sugih. Patuh masih Luh Swand�wi, anak jegeg, tur solahn� adung tek�n kajeg�gann�, k�to masih ia sugih, ny�n anak muani an� tusing demen tek�n ukudann�.
Ambiug orta di rurung� upakara mapragat� lakar ged�, bal� banjar suba booking-a. Y�n anak tusing sugih, kanggoanga suba di natah pakarangan� dog�n nga� upakara.
�Buk Ged� anak mula ngelah, kuda kad�n lakar mapenga pipis anggon biaya upakara t�n�nan,� k�to M�n Sukadi ipah Buk Ged� Kelihan ngrimik.
��h�, nak orahanga mani peteng lakar ada kons�r gratis lagu pop Bali, to� apa grup I Ged� lakar nyumbang lagu,� k�to M�n Sukarta sada agem sawir�h ia mula abehn� paling ny�ntrik di d�san�, gayan� suba cara artis sing kesampaian, m�h-m�h mani peteng ia milu nagih magending sawir�h m�ntaln� ged� sajan.
�Ija ia I Ged� ajak Luh mafoto ged� buka k�to, ged�nan tek�n tipin icang� jumah, bin sada panganggon� ngr�nyeb a�ngan tek�n panganggo raja jaman ilu,� k�to M�n Soken ngrenggeng sambilanga nalinin jaja bantal�.
�Bin mani ingetang mapayas ged� lakar sotinga kon�, apang ada kenang-kenangan bin manian, b�h� M�n Sukarta suba paling malu!� k�to abetn� M�n Margi majailan.
M�n Sukarta an� gesaha kenyem-kenyem dog�n, an� l�nan sibarengan ked�k sawir�h M�n Sukarta ng�d�ngang agemn� cara anak mafoto dadi mod�l.
�D�, Mad� kad�n ngarep, warna apa kostim pangayah� D�, anak saja misi maan kostim?� M�n Darma matakon seken.
Kond�n tiang masaut Dadong Gitar ba nyelag, �Apa to kostim M�n Darma? Dadi tomb�n m�m� ningeh?�
Tiang kenyem-kenyem ningehang petakon Dadong Gitar, saja ja ia tusing nawang, sawir�h yusann� suba odah buina suba kapah matulungan ka pisaga, y�n tusing manyama sajaan tek�n Pak Ged�, pensiun suba ragann� matulungan.
�Kostim to baju seragam Dong, panitia pangayah masi maan warna coklat, pangayah jaja warnan� kuning tasak gedang, keluarga pangant�n nganggo warna kuning emas,� k�to tiang nyelasin. B�h�, makejang an� ajak matulungan masebeng anggob.
Makejang saja pada anggob, m�h� orta di tongos anak� matulungan m�bat a�ngan buin. Y�n nyak, Pak Ged� nga� ga� di hot�l berbintang sinah ngidang, Pak Ged� mula warga suks�s di rantauan.
Uling ija kad�n tekan�, Embok Darmi maid liman tiang� sada nyebeng, krama an� l�nan pada kisi-kisi ningalin tingkah embokn� I Ged� buka k�to, ajaka tiang ka paon apang johan tek�n krama an� matulungan.
Tiang bingung, �Aduh D�, lacur sajan jani M�n Mantra anak jlema sing nawang lek, apa nyelapang apa tusing, ia ngaba cawet. Cawetn� nyemplung di �mber tongos pangumbahan prabot�, liu anak nepukin, k�nk�n n�?� munyinn� cara mimis sing kapegatang, bangras nyetang suba gedeg sajan.
�Anak k�nk�n kad�n masan ken� ngaba tingkah an� sol�h-sol�h,� nglantur ia mamunyi.
Tiang sing pesu munyi nang abesik, nadak sara sirah tiang� pengeng. Tumb�n jani ada anak ngaba cawet matulungan. Biasann�, an� tawang tiang, cawet ento benda rahasia paling silib, sing dadi �d�ngang, tongosn� setata di teb�n. Nyemuh dog�n anak� lakar ngalih tongos an� silib apang tusing y�n ada tamui, lek saget tepukina. Y�n sag�t tepukina nyemuh, kasindir i raga k�n kraman� kasengguh cem. Kaling k� anak l�n, somah padidi y�n ba masalah urusan panganggo dalam, anak tusing juari. Y�n kal tawang lakar matulungan to ngudiang aba, sing dadi m�k�n manjus ka danun� mulih malu jemak, aduh�.
Ortan� an� uling abulan di d�san� nyambatang indik kaangoban karya mapragatan I Ged� tek�n Luh Swand�wi masalin akijapan mata tek�n satua cawet M�n Mantra an� nyemplung di pangumbahan prabot�.
Liu matampahan, Pak Ged� mula mapenga liu apang makejang krama d�san� maan ngrasayang ajengan an� kaga�, sak�wala makejang masisa sinah suba liu krama d�san� tusing bani ngidih, sawir�h cem krana unduk an� busan. Kraman� tusing ada nyak nyambatang unduk� ento. Lawar pasil, nasi mabyayagan masisa, makejang nu liu. Sebeng keluargann� suba tusing �gar cara ibi puan� makejang mirib makeneh-keneh pada jejeh, sing k� ken� sing k� k�to?
Keluarga makejang sing ngidang bes nyangetang unduk� ento sawir�h M�n Mantra ada hubungan ipah tek�n Buk Ged�, adinn� Buk Ged� masomahan ajak M�n Mantra. Unduk� ento mula dadi kenehan makejang krama d�san�, pokokn� tusing maan jawaban, nga� pegeng dog�n.
Petengn� tiang meled masih matakon k�n Embok Darmi, tingalin tiang ia suba tenangan a bedik.
�Embok k�nk�n unduk� adi cawet M�n Mantra bisa ulung, nak dija kejang?� Sada ad�ng munyin tiang� apang tusing dingeha tek�n muani-muanin� an� maceki.
�Di anduk� an� lakar abana manjus, seleta di bangkiangn�, sangkel Embok sangsi ngudiang matulungan tengai tepet, barang ento suba aba, kad�n y�n manjus nyaluk sanja.�
Cawet orahanga barang, m�h� ngeng Embok Darmi ngadanin, mula sol�h dingeha k�n kupingn�.
Suud unduk� ento Luh Swand�wi setata nyel� ati, dugas� mabakti ka Bal� Agung mapayas suba sakadi raja lan ratu, k�wala sengkala, ia pingsan sing ada angin sing ada ujan. Makejang acaran� an� kasusun rapi dadi rambug, payu acara mapragatan� dadi acara ngurus anak gelem sing tawang sakitn�. Dokter pusk�smas di d�san tiang� sibuk ngurus I Luh. An� paling nyebetang keneh, tamiun� liu teka, sak�wala pangant�n� sing ngidang nyambut. An� nyambut payu reramann� maka dadua. Ny�n an� nganten, panakn� apa reramann�? Brayan� makejang pada pakrimik apa k� sakitn� I Luh, ada hubungann� tek�n cawet ento.
Acara kons�r lagu pop Balin� batal, makejang ngrenggeng, kraman� tusing payu maan hiburan gratis, sing karoan telung tiban cepok ada hiburan. P�h�, k�n� penadinn�.
Dadong tiang� an� masih dadong I Ged�, sawir�h tiang mula mamisan ajak Ged�, ngeling sigsigan sawir�h nepukin cucunn� kena sengkala buka k�to. Keneh tiang� dadi engsek.
�D�, da orahanga nah! Bapakn� I Ged� anak mamitra ajak M�n Mantra,� I Dadong nyangetang ngeling sambilanga maseselan.
Rasa makecos batun matan tiang� ningeh unduk� buka k�to. B�h�, cara sesonggan�, ipah ipuh, m�han kenehn� nganggo panangkeb apang makejang keluargan Pak Ged� jerih tek�n ia.
Mamadu (Ketut Sariani)
�Cening, �lingang ragan� kari alit, pacang men�k bajang. Becikang ragan� makta raga. Pekak tusing nyidayang makelo marengang cening. Tuuh pekak� tusing makelo. Yapin pekak mani puan tusing ada, cening sampunang sangsaya, pekak tusing ta�n galahin ragan cening� pedidi.�
Asapunika raos Pekak Lanang mabesen ring tiang. Mangkin tiang yakti kari alit, pianak ubuh. Wantah I Pekak Lanang san� miara ukudan tiang� ngantos tiang matuuh limolas tiban. Kari cedang kuping tiang� mirengan besen Pekak Lanang.
�Ketut Wandri, dadi bengong jak padidi. Uling tuni cingakin tiang Ketut nrawang paliatn�. Nak k�nk�n sujatinn�, nang tegarang orahin tiang! I raga suba madan manyama yadiastun tusing ada iketan kulawarga.�
Makleteg bayun tiang� tundikin munyin Dayu Wila. Dayu Wila okan Ida Bagus Raka san� sangat paek teken tiang. Ring grian Ida tiang ngayah nulungin makedas-kedasan utawi ga�n san� lianan. Gria Idan� wantah san� nulungin ukudan tiang� sasukat tiang kalahina tek�n Pekak Lanang san� dumunan ngayah i rika.
�B�h, Dayu. Ten w�nten napi. Tiang inget sareng pekak tiange,� k�nten tiang nyautin pitakon Dayu Wila san� malinggih di sisin tiang�.
�Nah Ketut, punang malih nika inget-ingetanga. Pekak Ketut� sampun ring tongos� becik. Mangkin Ketut acepang manten I Pekak mangda nyadia nyarengin pajalan Ketut ring mercapada niki,� galang keneh tiang� kasautin alus raos Dayu Wila.
Nanging nika wantah aslieban manten ring keneh tiang�. Mangkin tiang ten nyidayang mapineh becik. Ukudan tiang� sampun kaucap daki. Jeg kala napi kad�n nyelepin ragan tiang�. Ten karasa y�h paningalan tiang� nget�l. Inget besen I Pekak sareng raos Dayu Wilan�. B�h sarasa tusing nyidayang tiang nambakin ket�lan y�h paningalan san� sampun nrebes melusin pipin tiang�.
Abulan sampun liwat, tiang marasa awak tiang� mal�nan. Basang tiang� ngancan nged�nang. Inget tiang tek�n solah tiang� san� ten nawang tata krama. Mawak luh tusing bisa makta raga. Nget�l malih y�h paningalan tiang� ngenehang ukudan tiang� san� makutang. Ngentas di keneh tiang� pacang magedi uli grian Ida Bagus Raka. Sadurung pacang magedi, Dayu Wila sampun uning ring awak tiang� san� malianan.
�Ketut nak k�nk�n sujatinn�, dadi Ketut l�mpas ngantos k�nten. Men sira san� ajak Ketut k�nten. Sampunang nika bakta sedih padidi. Sira geg�lan Ketut, nah orahang jak tiang. Nak pantes masi geg�lan Ketut� nawang. N� nak Ketut jak geg�lan Ketut� san� malaksana dadinn� jak dadua nak� ningting k�weh� niki,� k�nten raos Dayu Wila nged�nang bayun tiang�.
Yakti geg�lan tiang� nak mula sajan nyadia nyuang d�w�k tiang� san� sampun misi. Nanging tiang ten mrasidayang nrima tetimbangan geg�lan tiang� krana tiang ker dadianga madu utawi somah cenikan.
Sanget pajalan magedi uling grian Ida Bagus Raka, pajalan tiang� katambakin sareng I Ged� Sanjaya. I Ged� puniki wantah timpal geg�lan tiang� san� paling uning solah tiang sareng geg�lan tiang�.
�Ketut, nang ja keneh-kenehang malu pajalan�. Nyoman Putra nak sampun nyadia nyuang ragan Ketut�. Ulian Ketut, Nyoman Putra katulungin ngelah keturunan. Ketut pun nawang, somahn� Nyoman tusing myidayang ngelah pianak. Nah jani Ketut ker nulungin. Lautang jani tresnan� jak Nyoman. Somah Nyoman Putra pun nyadia ngelah madu laut ngelah pianak uling ragan Ketute,� asapunika I Ged� Sanjaya nuturin d�w�k tiang�.
Mula saja somahn� Bli Nyoman nrima pesan d�w�k tiang�. Nanging tiang dereng nyadia dadi madu.
Tiang marasa pelih pesan kanti nyuang somah timpal. Nika mawinan tiang ten nyadia mamadu. Bangayang pun tiang san� nged�nang pianak tiang� padidi. Mula saja tiang n�nten mapineh nyemak solah sakadi puniki.
�Ketut sampunan nuutin keneh san� n�nten becik. Y�n Ketut meled ker nged�nang pianak padidi san� lakar lacur tuah anak� cenik buin pidan. Panak Ketut� tusing lakar ngelah bapa an� anggon� tetua yadiapin suba ngelah Ketut an� madan m�m�. Nang melahang nyemak pajalan idup. Nged�nang pianak tusing aluh cara i raga nga�. Suud sub� monto dog�n mapineh boya-boya, jani lautang ged�nang pianak� sareng geg�lan Ketut� bareng-bareng,� asapunika raos Dayu Wila nuturin dew�k tiang an� mula ukudan tiang� cenikan buin duang tiban.
D�r�ng uningina unduk puniki sareng Ida Bagus Raka, san� uning wantah Dayu Wila manten ring gria.
Tutur Dayu Wila sareng I Ged� Sanjaya ngulungan keneh tiang� ker ngalahin geg�lan tiang�. Malipetan tiang ka kamar samping pawaregan grian�. Tongos an� tis ic�nina ring ajin Dayu Wilan�. Desiran angin an� nuut peteng� masinaran bulan purnama nimpalin keneh tiang� an� tusing karuan. Tusing pegat-pegat tiang ngusud-usud basang tiang�.
Nget�l y�h paningalan tiang� ngenehang tutur Dayu Wila marep ring pianak tiang� benjang pungkur. Mula saja anak cenik an� tusing ngelah nak tua tusing ja melah idupn�. Ada dog�n unduk an� rasayanga kirangan. Tiang san� sampun ngrasayang dados anak ubuh kaged�nang nak tua, I Pekak Lanang. Karasayang kuangan idup tiang� n�nten masanding sareng anak tua san� dadi rupakan tiang�, san� nglekadang tiang. Yan mangkin tiang meled ker ngalahin Bli Nyoman Putra bapan pianak tiang�. Yakti tiang ga�nang pianak tiang� sengsara. Cening tusing ker nawang bapa. Cening ker ngrasayang sengsara lebihan k�n idup tiang� kalahin rupaka makakalih.
Angin peteng makta d�w�k tiang� katengah maya ngantos tiang ten inget malih ring raga. Pajalan tiang� maidehan, rurung an� ten ta�n entasin tiang mangkin tuut tiang. Ten ada rasa jejeh di keneh tiang�. Ring bucun rurung san� entasin tiang sag�t tepukin tiang Pekak Lanang negak ngilut rotan.
�Pekak, adi pekak driki ngoyong? Angg�n napi rotan� nika?� k�nten tiang nyapatin pekak tiang�.
�Cening, n� ba ga�nang pekak ayunan bang kumpin pekak. Melahang nyen miara, nged�nang kumpin pekak! Melah-melah masi cening dadi m�m� lan kurenan. Da ja kanti ngalahin panak apabuin ngalahin somah. Nak ged� dosann� dadi m�m� an� ngutang panak jak somah. Resepang cening�, resepang cening�, resepang cening�!� raos pekak ngancan makelo ngancan nyaruang kaampehang angin peteng�.
Masalin masih baan munyin jagkrik, ilutan rotan pekak nga� ayunan.
Makleteg bayun tiang� mirengang munyin pekak punika. Mulih pajalan tiang� uli rurung an� kaentasin nika. Mulih masi bayun tiang� uli tengahing maya inget malih ring raga. Inget masih tiang ngusud basang tiang�. Bukak tiang jelanan kamar, nyingak sampun matan ain� di muncuk kangin langit�. Tiang ngentegang bayu, tiang marasa matepuk pekak. Nika wantah ipian. Pekak sampun mabesen ring d�w�k tiang napi k� sujatinn� anak� makulawarga.
Dayu Wila mamargi geg�son ka kamar tiang�.
�Ketut, mara bangun?� k�nten ragan� nyapatin tiang.
�Ngih, Dayu. W�nten napi semengan pun mriki?� �nggal tiang nyagjangin Dayu. Ajak tiang negak.
�Nah ada raosang bedik. Mu k� kayeh malu, di mukak antosanga jak aji,� baos Dayu Wila nga�nang bayun tiang� usak.
�nggalang tiang masalin, masugi dog�n, kadirasa manjus tusing nyidayang ngentegang bayun tiang�. Ten ta�n atu Aji ngaukin tiang semengan kadi puniki.
�Ngiring Dayu. Dados tumb�n Atu semengan pun ngaukin tiang?�
�Nah, bin jebos Ketut ker nawang,� Dayu Wila ten kayun ngortain tiang.
Pun nampek ring bal� daja, tiang nyingakin ram� pesan anak� marembugan drika. Nampekan malih pedas tiang nyingakin Atu Aji sareng biang marembung sareng Bli Nyoman Putra. Batis tiang� ten ngidang majalan. Laut Dayu Wila ngedeng liman tiang�. Bli Nyoman Putra katimpalin somahn� ngidih ukudan tiang�. Alus Bli Nyoman ngraos sareng Atu Aji.
�K�nk�n Tut, n� Nyoman nak seken ker ngidih Ketut. Tuah Ketut n� jani ker ngidaang nulungin Nyoman. Sing pelih y�n Ketut nyak nulungin. Somahn� Nyoman masi suba nyadia lakar manyama jak Ketut. Nah jani k�nk�n keneh Ketut, Aji tusing ngidang maksa, k�wala ada melahn� Ketut nyak nulungin Nyoman?�
Nrawang keneh tiang� nyautin raos Atu Aji. Paling keneh tiang�. Inget malih tiang tek�n besen pekak di ipian tiang�. Nylieb bedik lawat anak cenik n� ker lekadang tiang.
�Ketut�, mbok ngidih tulung jak Ketut. Apa ja keneh Ketut lakar mbok tuutin pang Ketut nyadia dadi manyama jak mbok ngayahin Bli Nyoman. Jumah ker ram� y�n Ketut nyak bareng mbok mulih. Kenken?� Mara mesu munyin somahn� Bli Nyoman seken tiang nimpalin baan alus.
�Ngih Mbok, tiang ngidih pelih y�n tiang ngamalunin Mbok. Tiang ngidih tulung masi jak Mbok pang ngajahin tiang caran� dadi somah an� melah, an� mabakti jak kluarga!�
Tiang mapamit sareng Atu Aji, Biang, miwah Dayu Wila. Sami mekelin tiang antuk besen san� becik-becik.Mayah Sangi (I Mad� Astika)
Mad� Loka jani suba dadi PNS. Suud dadi pengangguran kangin kauh. Mirib luung tulis gidatn�, nasibn� setata mujung, ia maan galah ngecapin dadi pegaw� negri. Ia jani suba maangkat dadi guru di Karawista. Aget mas� ia tusing nganggo pipis ap�s�r p�ng�k anggon� nombok panged�n�. Ia nak mula jlema dueg sangkana bisa lulus t�s. Nyidayang nyalip palamar� an� jumlahn� siuan.
Mantek ngajahin murid SMP aluhina ngajak I Loka. Ngajahin tuah tengah wai, salanturn� glindang-glindeng malali. N� penting kon�, nyidayang nga� murid� bisa ngitung satu tambah satu sama dengan dua tur bisa mamaca �Ini Budi� ngajak �Ini Bapak Budi� jeg kanggo suba.
Sekat dadi pegaw�, bikas idupn� I Loka maganti. Tusing buin k�weh ngalih pis. Y�n suba teka tanggal ngudan� jeg masemu girang wir�h lakar liu nampi gaji. Ento mawinan I Loka jani nyidayang ngr�dit semp�da montor baru, meli HP an� misi kam�ra, sada meli panganggo an� anyar-anyar. Buina jani suba ada sertifikasi guru sinah buin pidan I Loka lakar bareng ngamiluin apang idupn� nyumingkin makmur wir�h ngaliunan nampi gaji. Ento mas� ngranang bajang-bajang� makejang dot mageg�lan buina y�n nyak makurenan ngajak Mad� Loka. Nanging Mad� Loka suba tangar k�n bajang-bajang� jani liunan matr�. Ningalin anak uli kasugihann� dog�n.
�B�h�, y�h� k�n� idup� sawai-wai, beneh suba anak� ngorahang sing ada luungan k�n dadi pegaw� negri. Dadi guru. Maga� aluh, nanging asiln� kaliwat gemuh. Y�n seken nyak cara munyin pamerintah� lakar nincapang kesejahteraan para gurun�, icang ngelah rencana lakar meli tanah. Nebusin gumi kaja kangin banjar� an� mak�lo suba gad�anga ngajak bapan icang�. Pang mani puan di subann� pensiun ada anggon tongos maseliahan kangin kauh di tengah tegal�. Cocok asanne!� Mad� Loka ngomong padidiana.
�Ngudiang semengan k�n� suba ngamikmik D�, cara anak buduh tingalin m�m�. Apa an� karaosang?� M� Jepun maekin pianakn�, Mad� Loka, an� negak di ampik umahn�.
�Tiang boya ja buduh M�, tiang nu makeneh n�. K�n� M�, y�n nyak gajin tiang� terus nged�nang, tiang ngelah rencana lakar nebusin gumin bapan� an� kaja kangin banjar�. Uli pidan dot ngelah gumi padidi, med sub nyakapin gumin pisaga. Pang ada mas� bekelang di tuan�.�
�B�h ad�ng-ad�ng malu D�, eda jeg setata tuutina keneh�. Mad� nagih ngandong bulan adann� ento. Dong pineh-pinehin malu, Mad� nyidayang suks�s buka k�n� nak boya ja sangkaning kaduegan Mad�n� dog�n, nanging ingetang mas� mayah sangin Mad�n�. Kad�n pidan Mad� maan masangi yaning nuju lulus t�s CPNS, ento patutn� malu bayah, gumi dadi dorinan meli,� M� Jepun nuturin Mad� Loka.
�Tiang dadi guru buka jani boya ja ulian sasangi M�, nanging ulian kaduegan tiang� nyawab soal-soal t�s� mimbuh nasib� ja mula luung. Dadinn� tiang tusing tuyuh mayah sasangi. Luungan anggo mayah cicilan montor� di d�aler.�
�Ngudiang jadig k�to pasaut Mad�n�? M�m� mantek ngingetang yaning Mad� enu ngelah utang adann� tek�n Sanghyang Suung, patut bayah manut munyin Mad�n� i pidan. Raos Mad�n� suba kadung ulung sing nyidayang buin duduk. Patut isinin amun k�n janjin Mad� simalu.�
Mad� Loka ngadebas bangun tusing ngresepang munyin m�m�nn�. Ia lantas macelep ka kamarn�, nyemak SK pengangkatan. Mirib jengah banga munyi tek�n m�m�nn�, Mad� Loka magedi ka kota ngojog bank. Ditu lantas Mad� Loka nyilih pis liu lakar anggona meli gumi atanding. Nyak suba misi amun k�n an� kenehanga, Mad� Loka jani ngelah gumi padidi.
Lacur. Telung tiban Mad� Loka ngarap gumi, tusing ta�n mupu. Pamulan-mulann� makejang ngresgesang. Apa an� pulana tusing ta�n masuang asil, setata mati. Ta�n mula jagung, telah amah uled. Ta�n mula s�la, onya rejeng tumisi. Ta�n namem ubi, telah rusuhina tek�n j�ro ketut�. Ulian ento, tegaln� Mad� Loka jani galang ngluntang tusing misi entik-entikan.
Sadina-dina Mad� Loka tuah mapengenan. Ngenehang undukn� an� tepukina buka k�n�. An� sanget kenehanga utangn� nyumingkin numpuk. Sekat ento Mad� Loka kapah-kapah masuk. Ta�n opaka tek�n kepala sekolahn� wir�h Mad� Loka arang ngajahin murid-murid�. Mad� Loka jani dadi reraosan di sekolah lan di banjarann�. Ulian kenehn� nagih naku pasih, ngandong bulan. Mad� Loka mara ngeh tek�n apa an� ta�n oranga ngajak m�m�nn�.
�Uli dija busan D�? Adi peteng k�n� Mad� mara teka?� M� Jepun matakon ngajak pianakn�.
�Uli Bul�l�ng, M�.�
�Nak ngudiang luas ka D�n Bukit?�
�Ngalih jog�d M�. Anggo mayah sangi. Jani mara tiang maselselan tusing rungu tek�n tutur m�m� apang inget mayah sasangi. Jani tiang lakar mayah munyin� an� simalu lakar ngupah jog�d telung barung yaning lulus t�s PNS. Apang tusing buin nandang kasengsaran. Minabang ulian tiang lali mayah sangi, tiang mangkin setata tengi nyalanin idup,� k�to Mad� Loka masaut.
�Apa D�? Sangin Mad�n� ngupah jog�d telung barung? Aidupan m�m� tumb�n ningeh ada jog�d telung barung. Dong ambat ya liun jog�d�,� M� Jepun kitak-kituk, ngon ningehang sasangin� Mad� Loka.
Mad� Loka lakar ngupah jog�d telung barung suba maorta midehan. Anak� mas� angob mirengang ada jog�d telung barung. Tumb�n jani ada sasangi tawah buka k�to di d�sann�. Tukang ibing� suba pada genit limann� tusing sabar lakar ngigelin jog�d�. Buina jog�d en� gratis tusing tuyuh meli kupon, nanging nganggo sistem tepekan. Ny�n aget maan tepekan kepet jog�d� ento lakar maan gilihan ngibing.
Gambelan jog�d� mamunyi renyah nyibakang peteng. Munyin gambelann� macihna pesan nyiriang tetabuhan jog�d Bul�l�ng. Umahn� Mad� Loka ramia pesan. Cerik kelih tua bajang teka mabalih maekin wantilan jog�d�. Duga madongsok-dongsokan, mapetpet, maseksek di sisin kalangan� apang nawang an� k�nk�n madan jog�d telung barung. Uli tengah rangkin� saget pesu jog�d jeg�g ngont�l. Pangadegn� langsir lanjar, pipinn� suj�nan mimbuh gingsul. Ditu lantas an� muani-muani masuryak girang. Makoplok saling suitin.
Nanging makelo-kelo jog�d� tusing katingalin dueg ngigel, nanging dueg katejang-katejing dog�n. Dueg nyingcingang kamben lantas bani ngamalunin nyelegang pangibing�. Anak� luh-luh n� mabalih lantas masuryak lek ningalin igelan jog�d� k�to. Lantas saka besik magedi maid panakn� an� nu cerik-cerik. Jog�d� ngansan panes ngigel sada bani ngel�sang panganggo pangibing�.
�Sujatinn� cai masangi jog�d apa, D�?� M� Jepun nakonin Mad� Loka.
�Ampura M�, tiang nyangiang jog�d buang!�Luh Gisha (IBW Widiasa Kenit�n)
Dugas Nipong� ng�ncakang gumi Balin�, tiang dadi tukang igel kasub. Mataksu anak� nyambat. Tiang gumanti demen ngigel. Ngelah tiang sekaa ngigel. Di pasekaan tiang pinih jeg�ga. Tusing ngajumang awak. Kulit tiang� lumlum gading. Bok tiang� lantang kanti ka betekan batis�. Pipin tiang� misi suj�nan an�h. Sabilang tiang makenyem, kon� macepol keneh anak� an� nyled�tin tiang.
Sabilang lakar ada tentara Jepang teka, tiang suba orahina ngigel. Lemuh gati kon� igel-igelan tiang�.
Tentara Nipong� an� ngaku leleh ngromushiang nyama Balin�. Lantas tiang ngibur. Nyama Balin� orahanga lengit maga�. Y�n tusing caraanga sampi matekap, tusing lakar �nggal pragat gega�n�. Dik�nk�n� kanti makuah-kuah ia ngorahin nyama Balin�. Caraanga sepur awak nyama Balin�. Y�n Jepang� kon� mara jemet-jemet maga�. Jemet ngalih pipis.
Jalann� an� ngilehin bukit ento apang �nggal pragat. Paras� an� tebel apang dadi datar baana. Alat-alat� an� anggona apa l�nan tek�n linggis ajak pancong. Apang �nggal asat, orahina nyama Balin� dadi sampi lantas ngedeng tanah�.
Bapan tiang� dugas� ento dadi gunjing tentara Jepang. Tiang pepes katekain baan jlema Jepang. Ngaku matimpal tek�n bapan tiang�. Baan liun�, kanti sapin tek�n adan�. An� muani-muani saja bagus-bagus. Ada masi kleteg keneh tiang� tek�n tentara Jepang. K�wala tiang suba masemaya di keneh lakar tusing ngant�n-ngant�n. Tiang lakar dadi pragina dog�n. Meleg tiang ngrastitiang awak baan igel-igelan.
Tiang uli cerik suba malajah ngigel. Gurun tiang� Jero Taman. Jero Taman dadi rabi Gusti Aji Smara. Jero Taman mula dueg ngurukang. Y�n tusing kanti andel tek�n muridn� tusing lakar suud ngorahin. Tiang ping kuda kad�n kena lidin sampat. Balan rasan batis tiang�. Y�n lakar malajah tusing dadi kas�p. Lamun kas�pan tusing baanga ngigel bareng-bareng ajak timpal tiang�. Tiang apang padidi ngigel. Dong suba tiang dadi kaked�kan timpal. Peluh ngr�b�s. Jengah� pesu. Pabalih timpal.
Kanti tiang buka jani bisa ngigel. Demen atin�. Bapan tiang� demen. Panyaman tiang� demen. Bapan tiang� ngorahin lantas tiang apang ngigel di tekan tentara Nipong�. Tiang tusing bani tungkas. Nyanan bapan tiang� maan sengkala. Suba ta�n i pidan, Mbok Rupi tusing nyak ngigel, bapann� kayang buin telun tusing ada ortana. Kanti ab�nanga nyuasta tek�n panyamaan�. Padalem masi Bapa Regig, bapann� Mbok Rupi, mati apa nu idup?
Bapa Regig jatin� balian totos di d�san tiang�. Kon� bisa makeber di peteng�. Mbok Rupi orahin tiang apang bapann� nglawan baan aji kapetengan. Maan adokanga, sak�wala tusing mintulin. Tusing dadi anggon nglawan tek�nan nyama padidi. Tiang dugas� nika ked�k masi di keneh. Tusing dadi adokang Bapa Regig. Kad�nang saja kasub buka ortan�. Bisa nyabut urip. Urip penjajah tusing nyidaang kajabut.
Mbok Rupi masi kaliwat wan�n, suba tawanga, Balin� kakuasaang tek�n Jepang masi bani nglawan. Y�n suba katindes, eda suba wan�n nglawan. Tuutin dog�n suba kenehn�.
Uli sukat ento tusing pesan tiang bani tempal tek�n pangidih bapan tiang�. Sabilang ada tentara Nipong teka, tiang �nggal-�nggal suba mapayas. Elag-�log tiang di arepan tentara Nipong�. Dik�nk�n� tundikina bangkiang tiang�. Tiang ked�k, sak�wala keneh tiang� ngeling. Tiang kadung suba masemaya di keneh lakar tusing baang tiang awak tiang� usudin anak muani. Apa buin suba tawang tiang di kenehn� an� tuara-tuara ada. Sinah suba tiang kad�nanga anak luh dadi ajak mai kema.
Bapan tiang� ngelidang mua mara tiang tundikina. Tawang tiang di keneh bapan tiang� jatin� ngeling. Bes buah basang padidi lantas col�ka, gigis gedeg basang�. Baan bapan tiang� dadi gunjing lantas mendep dog�n. Y�n bani nglawan, patuh tek�n mati.
Tiang adanina Luh Gisha, tek�n tentara Nipong�. Kon� apang mirip cara gaisha. Orahanga, gaisha ento anak luh jeg�g-jeg�g. Saja apa tusing? Tiang tusing nawang seken. Krana tiang bajang Bali kaukina Luh Gisha. Tiang mendep dog�n. Adan tiang� gumantin� Luh Sujani. Meled bapan tiang ngelah sentana apang dueg dadi sujana. Tiang mautsaha ngisinin pangidih bapan tiang�. Ulian ngigel anggon tiang.
Peteng� dugas� ento bapan tiang� tumb�n negakang tiang. �Luh, mai malu!� Tiang ngamelahang tegak. �Bapa buin mani lakar ka Sulawesi. Ditu bapa tugasanga tek�n Nipong�.�
�Apa gega�n� ditu, Pa?�
�Bapa tusing nawang. Kon� ada pemberontakan ditu. Bapa jani maan tugas nglawan pemberontak� ditu.�
�Pa, an� merontak ento anak nyama padidi. Ngujang dadi bapa nyak nglawan nyama padidi. Tusing ada keneh prab�la tek�n wangsa padidi?�
�Mendep dog�n Luh. Bapa nawang suba isin keneh Luh�. Bapa bisa nongosang awak. Manian tingalin. Nanging k�to melahang Luh ngaba awak.�
Bapan tiang� luas. Tiang padidian jumah. Sabilang peteng tiang orahina ngigel tek�n tentara Nipong�. Sabilang peteng tiang mapayas. Makejang nyambat tiang jeg�g ngol�t. Suud ngajum tiang lantas nagih ngelut. Tiang makelid. Ada an� sedek nginem sak� nagih ngelut. Jengah gati tiang.
Bapan tiang� am�-am� tiang. Tongos tiang nuruhang isin sebet tiang�.
Orta an� dingeh tiang. Bapan tiang� ketara dadi telik tanem. Ketara nyemak mimis ajak bedil Jepang. Bapan tiang� entunganga ka pasih�. K�wala tiang tusing sebet. tiang bangga ngelah bapa prab�la tek�n wangsa padidi. Diastun, dugas� di Bali tiang ngad�n saja-saja dadi tentara Jepang. Antesan sabilang peteng mimis di jumah tiang� �nggal gati telah. Mara tiang nawang di suban� kalebuang ka pasih�.
Uli sekat ento sayan nyangetang ng�ndah pelag bikas Jepang� tek�n tiang. Ada tentara Jepang y�n sing pelih Kimura kaukina tek�n timpal-timpaln�. Tiang ngaukin I Mura apang aluhan. Suba ada petang dasa umurn�. Ngaku tond�n ngelah somah di Jepang. Tiang lemesina gati apang nyak tek�n ia. Tiang inget tek�n semaya. Tusing lakar ngant�n kanti tua. Diastun suba kalain rerama. Kanggoang tiang pisagan� lakar gelantingin keneh tiang�.
Sawatara sandikala ajak tatelu teka tentara Jepang. Maksa tiang apang nyak ja ka umahn� Kimura. Tiang majalan sada makawal. Cara jlema ged� tiang. Munyin pangawal� makejang rengas. Patuhanga cara nemprak pejuang� an� katawan. Tiang �nggal-�nggal nyemak payasan. Tiang pen�kanga ka montor jip�. Tiang di malu di samping supir� an� nganggo baju tentara Jepang. Di duri ajaka dadua ngisi bedil. Cara lakar n�mbak dog�n. Sak�wala tiang tusing ada ngelah keneh jejeh anang abedik. Apa takutin? Rerama suba tusing ada. Y�n gantin� mati, depang apang mati.
Umahn� Kimura saja luung. Di kamarn� liu pesan keramik kuna. Keramik uli Cina. Tiang orahina ka tengah. Ditu tepukin tiang, poton bapan tiang� dugas� lebuanga. Tiang ngeling. Kimura ked�k. Orahanga reraman tiang� kaliwat wan�n. Tiang nged�nang bayu. Lakar lawan tiang y�n suba ng�ndah-ng�ndah. Ia buin nyesed keneh tiang� apang nyak ajak ia. Tiang nagih parikosana.
Tiang malaid ka paonn�. Ia ngepung. Ngelut tiang uli duri. Tusing tawanga di liman tiang� suba ada tiuk belati.Demikian artikel tentang Kumpulan Cerpen Bahasa Bali (Pendek) ini dapat kami sampaikan, semoga artikel atau info tentang Kumpulan Cerpen Bahasa Bali (Pendek) ini, dapat bermanfaat. Jangan lupa dibagikan juga ya! Terima kasih banyak atas kunjungan nya.

